สถานที่ตั้ง : บ้านจ่าโบ่ หมู่ที่ 4 ตำบลปางมะผ้า อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน
โทรศัพท์ : 080 677 5794 คุณศรชัย (การท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์โดยชุมชนบ้านจ่าโบ่) 
พิกัด : 19.581537, 98.205969

บ้านจ่าโบ่ แม่ฮ่องสอน

    จุดชมทะเลหมอกแห่งใหม่ที่ได้รับความนิยมอย่างสูงสุดในช่วงฤดูกาลท่องเที่ยวที่ผ่านมา จะเป็นที่ไหนไปได้ ถ้าไม่ใช่ “ภูชี้หมอกที่บ้านจ่าโบ่” ภาพสถานที่แห่งนี้ถูกโพส แชร์ และเช็คอินน์กันอย่างล้นหลามแทบจะทะลักในโลกโซเชียล ทั้งนี้ยังรวมไปถึงรายการท่องเที่ยวทางช่องทีวีดิจิตอล กระทั่งข่าวในช่วงต่างๆ อย่าง “อนุวัติจัดให้” ทางช่อง 7 สี ก็ยังไปถ่ายทำจนมีผู้คนติดตามกันเป็นจำนวนมาก

บ้านจ่าโบ่ แม่ฮ่องสอน

    ก่อนจะเลื่อนลงไปชมภาพความงดงามของทะเลหมอก ไปทำความรู้จักกับ “บ้านจ่าโบ่” กันแบบเจาะลึกกันเลย หมู่บ้านจ่าโบ่เป็นหมู่บ้านที่ตั้งอยู่ริมตะเข็บชายแดนไทย-พม่า ในเขตตำบลปางมะผ้า อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน ชาวบ้านมีการย้ายถิ่นฐานหลายครั้ง กลุ่มที่อยู่ในปัจจุบันเป็นชาวลาหู่ หรือชนเผ่ามูเซอดำ ที่ย้ายมาจากห้วยยาวโดยการนำของ “นายจ่าโบ่ ไพรเนติธรรม” สำหรับสาเหตุการย้ายถิ่นฐานอันเนื่องมาจากการเกิดโรคระบาดขึ้น ภายหลังการย้ายได้ก่อตั้งเป็น “ชุมชนจ่าโบ่” ซึ่งมาจากชื่อของผู้นำชุมชนคนนั้นนั่นเอง 

บ้านจ่าโบ่ แม่ฮ่องสอน

    คนในชุมชนบ้านจ่าโบ่ล้วนเกี่ยวดองกันเป็นเครือญาติทั้งหมด ยังคงใช้ภาษาและเครื่องแต่งกายแบบลาหู่ดั้งเดิม ซึ่งชาวลาหู่ได้ถูกแบ่งออกเป็น 3 ชาติพันธุ์ย่อย คือ มูเซอดำ มูเซอแดง และมูเซอเหลือง แตกต่างกันตามความเชื่อและการแต่งกาย สำหรับชุมชนบ้านจ่าโบ่คือเชื้อสาย “มูเซอดำ” โดยชาวมูเซอดำจะใช้คำเรียกว่า “จ่า” เป็นคำนำหน้าเพศชาย ส่วนคำว่า “นา” จะเป็นคำเรียกนำหน้าเพศหญิง

บ้านจ่าโบ่ แม่ฮ่องสอน

    ในปี พ.ศ. 2532 หมู่บ้านจ่าโบ่ได้รับการยกฐานะเป็นหมู่บ้านทางการ คนในชุมชนประกอบอาชีพหลักคือทำไร่และเลี้ยงสัตว์ ส่วนอาชีพรองคือเก็บของป่าขาย รวมไปถึงรับจ้างทั่วไป มีภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็นการนวดแผนโบราณและการจักสาน ปัจจุบันบ้านจ่าโบ่มีประชากรทั้งหมด 226 คน มีจำนวน 53 ครัวเรือน มีลักษณะภูมิประเทศโดยโดยรอบทั้งสี่ทิศ คือ ทิศเหนือติดกับบ้านไม้ฮุง ทิศใต้ติดกับบ้านลุกข้าวหลาม ทิศตะวันออกติดกับบ้านบ่อไคร้ และทิศตะวันตกติดกับบ้านห้วยน้ำโป่ง

บ้านจ่าโบ่ แม่ฮ่องสอน
 
    บ้านจ่าโบ่ เป็นชุมชนเล็กๆ ที่แฝงไว้ด้วยความสงบและไมตรีจิต โดยเครื่องแต่งกายของชาวบ้านจะใช้สีดำเป็นหลัก ซึ่งถือเป็นสีที่สำคัญตามความเชื่อของชนเผ่าที่ว่า “สีดำเป็นสีศักดิ์สิทธิ์” อันหมายถึง ตัวตน ส่วนสีขาว หมายถึง ลำธารน้ำ “สีเหลือง” หมายถึง ข้าวปุ๊ก “สีแดง” หมายถึง เลือดหมู “สีฟ้า” หมายถึง ถั่วและพืชพรรณ ดังนั้นเสื้อผ้าของชาวมูเซอดำจึงมีสีสันหลากหลาย ทำให้มีความหมายที่แตกต่างกันไปตามความเชื่อของผู้สวมใส่

บ้านจ่าโบ่ แม่ฮ่องสอน

อำเภอปางมะผ้า ในอดีตเคยเป็นเพียงอำเภอผ่าน ที่ตั้งอยู่ตรงกลางระหว่างอำเภอเมืองแม่ฮ่องสอนกับอำเภอปาย ซึ่งได้ขึ้นชื่อว่าอุดมไปด้วยแหล่งท่องเที่ยวและเป็นจุดหมายปลายทางของนักท่องเที่ยวอยู่แล้ว จนในวันนี้อำเภอปางมะผ้าได้กลายเป็นเมืองต้องห้ามพลาดไปแล้ว เมื่อภาพทะเลหมอกที่บ้านจ่าโบ่ได้เปิดเผยสู่สายตาชาวโลก(โซเชียล) เมื่อปี พ.ศ. 2558 ที่ผ่านมา

บ้านจ่าโบ่ ปางมะผ้า แม่ฮ่องสอน

    บ้านจ่าโบ่ ได้เริ่มเป็นหมู่บ้านเพื่อการท่องเที่ยว อันเนื่องมาจากแผนการพัฒนาชุมชนที่เกิดขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2543 ได้มีโครงการวิจัยเชิงปฏิบัติการเพื่อเพิ่มพูนขีดความสามารถองค์กรชุมชน ในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ อำเภอปางมะผ้า จังหวัดแม่ฮ่องสอน ซึ่งดำเนินงานโดยโครงการฟื้นฟูชีวิตและวัฒนธรรม และการสนับสนุนงบประมาณจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย โดยมีพื้นที่เป้าหมาย 3 ชุมชน ได้แก่ บ้านแม่ละนา บ้านจ่าโบ่ และบ้านบ่อไคร้ เพื่อให้เกิดเครือข่ายจัดการการท่องเที่ยวร่วมกัน เนื่องจากทั้ง 3 หมู่บ้านมีพื้นที่ที่เป็นแหล่งท่องเที่ยวอยู่ในบริเวณเดียวกัน กระทั่งปี พ.ศ. 2544 ชุมชนบ้านจ่าโบ่ได้จัดตั้งกลุ่มท่องเที่ยวขึ้น เพื่อเผยแพร่วิถีชิวิตและวัฒนธรรมของชาวบ้านลาหู่  ให้นักท่องเที่ยวได้มีความเข้าใจในวิถีชีวิตชุมชน ทั้งด้านการใช้ชีวิตความเป็นอยู่ ประเพณีวัฒนธรรม และการอยู่กับป่าที่ถูกต้อง เพื่อให้คนพื้นล่างได้เข้าใจวิถีชีวิตของชาวเขาอย่างเห็นแน่แท้จริง

บ้านจ่าโบ่ ปางมะผ้า แม่ฮ่องสอน
  
    จากกระบวนการเตรียมความพร้อมของชุมชน ทำให้มีผู้คนสนใจมาศึกษาดูงานมากขึ้นเรื่อยๆ ส่งผลให้สมาชิกในชุมชนได้ปรับปรุงสภาพแวดล้อมและบ้านเรือนให้สะอาดน่าอยู่ เพิ่มขีดความสามารถในตัวบุคคลทั้งในเรื่องของสุขภาพ มีความกล้าแสดงออก สามารถพูดคุยสื่อสารกับนักท่องเที่ยวหรือบุคคลที่มาเยือนได้ รวมถึงยังมีความมั่นใจและความภาคภูมิใจในวัฒนธรรมของตนเองอีกด้วย

บ้านจ่าโบ่ ปางมะผ้า แม่ฮ่องสอน
    นอกเหนือจากแหล่งท่องเที่ยวด้านประเพณีและการเรียนรู้วิถีชีวิตของชุมชนบ้านจ่าโบ่แล้ว ยังมีแหล่งทางธรรมชาติที่น่าสนใจอีกมากมาย เช่น ถ้ำแม่ละนา บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ และแหล่งประวัติศาสตร์ที่สำคัญอย่าง “ถ้ำผีแมน” ซึ่งถ้ำแห่งนี้ยังเป็นสถานที่ใช้เลี้ยงผีประจำหมู่บ้านอีกด้วย นอกจากนี้ยังมีผลิตภัณฑ์ชุมชน ได้แก่ ตะกร้าใส่ผ้าใส่ของ (อ๋ากา) ตะกร้าใส่ของติดตัว (คาจุ่ม) ถุงย่ามติดตัว (มีชอ) ถุงใส่เงิน (มีชอคาปืน) เสื้อ-ผ้า (อ๋าปุ+ห่า) กางเกง (ห่า) ผ้าปูโต๊ะ (อูหนี+พาปี๊บ) มีด (อ๋าทอ) เคียวเกี่ยวข้าว (เลาะกอ) แคนใหญ่ (หน่อกู่มา) แคนกลาง (หน่อชิ+ตอแลมู) แคนเล็ก (หน่อจีแล่) และขลุ่ย (แซ) เป็นต้น

บ้านจ่าโบ่ ปางมะผ้า แม่ฮ่องสอน

บ้านจ่าโบ่ ตั้งอยู่บนความสูง 915 เมตรจากระดับน้ำทะเลปานกลาง ที่นี่ได้ขึ้นชื่อว่าเป็น “หมู่บ้านกองทุนของแผ่นดิน” อยู่ห่างจากเขตแดนประเทศเมียนมาเพียง 30 กิโลเมตร บริเวณโดยรอบหมู่บ้านเป็นเทือกเขาหินปูนที่สลับซับซ้อนไปมา อีกทั้งยังเป็นภูเขาหินที่มีรูปร่างแปลกตา มีอากาศบริสุทธิ์และมีความอุดมสมบูรณ์ทางธรรมชาติสูง ช่วงเช้าจนถึงช่วงสายในฤดูฝนจนถึงฤดูหนาวที่บ้านจ่าโบจะถูกปกคลุมไปด้วยหมอกสีขาว ช่วงนี้จะมีนักท่องเที่ยวเดินทางมารอชมทะเลหมอกและพระอาทิตย์ขึ้นกันเป็นจำนวนมาก และสำหรับนักท่องเที่ยวที่อยากจะมาสัมผัสกับบรรยากาศที่บ้านจ่าโบ่ ให้เตรียมตัวเตรียมใจพร้อมคำทักทายว่า  A-Bo-Da-ya “อโบดายา” เป็นภาษามูเซอหมายถึง “สวัสดี”

บ้านจ่าโบ่ อ.ปางมะผ้า จ.แม่ฮ่องสอน

    กิจกรรมท่องเที่ยวบ้านจ่าโบ่ นอกจากนักท่องเที่ยวจะเพลิดเพลินกับสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ อย่างเช่น การเดินป่า หรือการผจญภัยภายในถ้ำแล้ว ยังจะได้รับความสนุกพร้อมประสบการณ์ไปกับการเข้าร่วมกิจกรรมของชนเผ่าที่น่าสนใจและมีความหมายต่อวิถีชีวิตของชุมชนชาวลาหู่ เช่น ประเพณีกินวอปีใหม่ พิธีกินข้าวใหม่ รวมถึงการเรียนรู้วิถีชีวิตการเกษตร ไม่ว่าจะเป็นการเตรียมไร่ข้าว ไร่ข้าวโพด ถางหญ้า ปลูกถั่วแดง การเก็บเกี่ยวเพื่อนำมาบริโภค และการดูแลพื้นที่เลี้ยงสัตว์ อย่างคอกหมู เป็นต้น

บ้านจ่าโบ่ อ.ปางมะผ้า จ.แม่ฮ่องสอน

    คุณศรชัย ไพรเนติธรรม เป็นผู้ดูแลชุมชนและผู้ประสานงานด้านที่พักโฮมสเตย์ สำหรับการเข้าพักควรจองมาก่อนล่วงหน้า เนื่องจากในช่วงฤดูท่องเที่ยวจะมีนักท่องเที่ยวเข้าพักเต็มตลอด สำหรับราคาที่พักคิดราคา 200 บาทต่อคน อาหารมื้อละ 100 บาท/คน และสำหรับการไปเที่ยวชมหรือมีส่วนร่วมในกิจกรรมต่างๆ เช่น จักสาน ทอผ้า เดินป่า ฝ่าถ้ำ ก็จะคิดราคาเพิ่มตามแต่สเกลไป

บ้านจ่าโบ่ อ.ปางมะผ้า จ.แม่ฮ่องสอน

บ้านจ่าโบ่ อ.ปางมะผ้า จ.แม่ฮ่องสอน

    โฮมสเตย์บ้านจ่าโบ่ เป็นรูปแบบโฮมสเตย์ขนานแท้ที่ผู้เข้าพักจะอยู่ร่วมกันกับชาวบ้านจริงๆ บ้านพักจะมีลักษณะเป็นกระต๊อบไม้ เป็นบ้านของชาวมูเซอที่ไม่ได้มีสิ่งอำนวยความสะดวกใดๆ นอกจาก ที่นอน หมอน มุ้ง เป็นการใช้ชีวิตอยู่อย่างเรียบง่ายแต่เข้าท่า ส่วนห้องน้ำจะอยู่นอกบ้านทุกหลัง เนื่องจากเป็นรูปแบบการสร้างบ้านของท้องถิ่นที่จะไม่สร้างห้องน้ำไว้ในบ้าน เพราะฉะนั้นไม่ว่าจะพักหลังไหนก็ไม่มีห้องน้ำส่วนตัว ภายในห้องน้ำไม่มีเครื่องทำน้ำอุ่น เป็นแบบตักอาบ ผู้เข้าพักจะได้สัมผัสกับน้ำเย็นจนตัวสั่น สำหรับไฟฟ้ามีให้ใช้ปกติ รวมถึงมีสัญญาณโทรศัพท์มือถือครบทุกค่าย แต่หากได้มาอยู่แบบนี้แล้วละก็ ควรจะลดการใช้ หรือเก็บเข้ากระเป๋าไปเลยยิ่งดี *-*

บ้านจ่าโบ่ อ.ปางมะผ้า จ.แม่ฮ่องสอนบ้านจ่าโบ่ อ.ปางมะผ้า จ.แม่ฮ่องสอน

บ้านจ่าโบ่ อ.ปางมะผ้า จ.แม่ฮ่องสอน

บทความและภาพถ่าย โดย Traveller Freedom